Biography of Zohran Mamdani (ज़ोहरान मामदानी)

अमेरिकाको न्युयोर्कको मेयरमा ३४ वर्षीय डेमोक्र्याट उम्मेदवार जोहरान ममदानीले चुनाव जितेको खबरले संसारभर तरंग पैदा गरेको छ । अनेकौं राजनीतिक उथलपुथल व्यहोरिरहेको विश्वलाई संसारकै शक्तिशाली सहर न्युयोर्कबाट ब्यालेटबाटै राजनीतिक उथलपुथलको नेतृत्व गर्दै ममदानीले संसारलाई भनेका छन्- न्युयोर्कतिर हेर, राजनीति बदलिँदैछ । कुनै एक कारणले मात्र उनको विजय उल्लेखनीय बनेको होइन । उनी दर्जनौं प्रतिकूलताका पहाड नाघ्दै विजयको झन्डा गाड्न सफल भए । यो जितले विभिन्न रेकर्डहरू समेत बनाउन सकेको छ । उनी एक शताब्दीभन्दा बढी समय यताकै न्युयोर्कका कान्छा मेयर बनेका छन् । उनी त्यहाँको पहिलो मुस्लिम मेयर पनि बनेका छन् । साथै, उनी न्युयोर्क सिटीको पहिलो दक्षिण एसियाली मूलका मेयर पनि हुन् । अफ्रिकामा जन्मिएर यो शहरमा पहिलोपटक मेयर बनेको रेकर्ड पनि उनले राखे । किनकि उनी ३४ वर्षअघि युगान्डामा जन्मिएका थिए । यो चुनावमा २० लाखभन्दा बढी मतदाता सहभागी भए जुन सन् १९६९ पछिको सबैभन्दा उच्च सहभागिता हो । प्रारम्भिक मतदान (अर्ली भोटिङ) मा पनि रेकर्ड संख्यामा मतदाता सहभागी भएका थिए । यी त केही प्राविधिक कुरा मात्रै हुन् । उनले जितेको त राजनीति हो । किनकी यो राजनीतिक लडाइँ थियो । न्यूयोर्कको मेयर पदलाई अमेरिकाको अत्यन्त प्रभावशाली राजनीतिक पद मानिन्छ । ममदानीको यो जितलाई ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालको एक वर्ष पुगेको अवस्थामा ‘लिटमस टेस्ट’ वा मिनि जनमत संग्रहको रूपमा व्याख्या गर्ने गरिएको छ । किनकि, ममदानीले डोनाल्ड ट्रम्प समर्थित स्वतन्त्र उम्मेदवार एवं पूर्व गर्भनर एन्ड्रयू कुमो र रिपब्लिकन उम्मेदवार कर्टिस स्लिवालाई पराजित गरे । ट्रम्पले आफ्नै पार्टीका उम्मेदवारको सट्टा कुमोलाई समर्थन गर्दै ममदानीलाई ‘कम्युनिस्ट’ र ‘अनुभवहीन’ भनी आरोप लगाएका थिए । ट्रम्पले ममदानीले जितेमा संघीय फन्डिङ रोक्ने चेतावनी, त्यो पनि पटकपटक दिएका थिए।

विश्वका कैयौं देशमा राजनीतिक उथलपुथल भइरहेका छन् । खासगरी नयाँ पुस्ताको नेतृत्वमा भइरहेका यी राजनीतिक परिवर्तनलाई विदेशीको खेल, त्यो पनि अमेरिकाको खेल भनेर अर्थ्याउनेहरूको बलियै समूह छ । तर, न्युयोर्कमै यति शक्तिशाली उथलपुथल भयो त्यो पनि ब्यालेटबाट । यो कसको षड्यन्त्र होला ? न्युयोर्कले दिएको जवाफ हो- त्यो समाजको राजनीतिक परिवर्तन आधारभूत रूपमा त्यही समाजभित्र विकसित सामाजिक-आर्थिक-राजनीतिक अन्तरविरोधको परिणाम हो । कसरी ? यसको जवाफ खोज्न यो प्रश्नको जवाफ खोज्नुपर्छ कि ट्रम्प शासन उत्कर्षमा रहेको बेला न्युयोर्कमा एक आप्रवासी मुस्लिम ३४ वर्षीय ठिटोले चुनाव जित्न कसरी सम्भव भयो ? यसको छोटो जवाफ हो- त्यहाँ सबै सम्भव हुन्छ जहाँ वृद्धतन्त्र र दलतन्त्र एकसाथ चलिरहेको हुन्छ । नेताहरू सर्वसत्तावादी सोचले ग्रस्त छन् । प्रश्नहरू कोमामा छन् । 

उनले आफूविरुद्ध फैलाएका सबै भ्रमहरूको खुला संवाद गरेरै जवाफ दिए । नागरिकको मन जिते र बिस्तारै मतै जिते ।

उनी आफूविरुद्ध बलिया र जायज प्रश्न चाहन्छन् । आफ्ना वरिपरि प्रश्न गर्ने र चुनौती दिने अनुभवी र इमान्दार मानिसहरू हुन् भन्ने चाहन्छन् । लोकतन्त्र परिवार, पार्टी हुँदै हरेक तहमा हुनुपर्छ भन्ने उनलाई राम्ररी थाहा छ । यही तरिका हो- जसबाट उनी बढीभन्दा बढी फरक मत सुन्छन् र तदनुरूप रणनीति बनाउँछन् । विजयपछि ट्रम्पलाई चेतावनी दिंदै ममदानीले भनेका छन्, ‘हामी खराब घरधनीहरूलाई जवाफदेही बनाउनेछौं, किनकि हाम्रो शहरका ‘डोनाल्ड ट्रम्पहरू’ आफ्ना भाडामा बस्नेहरूलाई दुर्व्यवहार गर्न अत्यन्तै सहज भएका छन् ।’ उनले थपे, ‘हामी त्यस्तो भ्रष्ट संस्कृतिको अन्त्य गर्नेछौं, जसले अर्बपतिहरूलाई कर छल्न र कर छुटको दुरुपयोग गर्न अनुमति दिएको छ ।’ ममदानीले न्युयोर्कलाई आप्रवासीहरूको शहरको रूपमा परिभाषित गर्दै भने, ‘न्युयोर्क आप्रवासीहरूको शहर थियो, छ र सदैव रहनेछ । यो शहर आप्रवासीहरूले निर्माण गरेका हुन्, उनीहरूमार्फत नै चलाइन्छ र अब उनीहरूमार्फत नै यसको नेतृत्व हुनेछ ।’ ३४ वर्षे ठिटोले जितेको यो चुनाव केवल न्युयोर्कको राजनीतिमा होइन, विश्व राजनीतिमा पनि एउटा स्पष्ट सन्देश हो - ‘शक्तिशालीहरूको हातमा राजनीति अस्थायी हो, वास्तविक शक्ति जनताकै हातमा हुन्छ ।’  आजको यस एपिसोडमा हामी यिनै ज़ोरान ममदानी को बारेमा विस्तारमा चर्चा गर्ने छौं । आउनुहोस यो एपिसोड शुरु गरौं ।

Zoran Kwame Mamdani को जन्म अक्टोबर 18, 1991 मा भएको हो । उनी न्यूयोर्क राज्यका एक अमेरिकी राजनीतिज्ञ हुन्। अमेरिकन डेमोक्र्याटिक पार्टी र अमेरिकाको डेमोक्र्याटिक सोसलिस्ट अफ अमेरिकाको सदस्यको रूपमा, उनले २०२१ देखि क्वीन्सबाट ३६ औं न्यूयोर्क राज्य विधानसभा जिल्लाको प्रतिनिधित्व गर्दै आएका छन्। ममदानी २०२५ को न्यूयोर्क शहर मेयरको चुनावको विजेता हुन्। उहाँले जनवरी 1, 2026 मा न्यूयोर्कको 111 औं मेयरको रूपमा आफ्नो कार्यकाल सुरु गर्नुहुनेछ। उहाँ भाडा-स्थिर इकाईहरू, निःशुल्क बसहरू, र निःशुल्क सार्वजनिक बाल हेरचाह, र शहरको किराना पसलहरूमा भाडा वृद्धिमा फ्रिजको वाचामा दौडनुभयो। जोहरान क्वामे ममदानीको जन्म युगान्डाको राजधानी कम्पालामा भारतीय मूलको परिवारमा भएको थियो। उनका आमाबाबु हुन्: महमूद ममदानी (कोलम्बिया विश्वविद्यालयमा पोस्ट-औपनिवेशिक अध्ययन प्रोफेसर) र मीरा नायर (भारतीय-अमेरिकी फिल्म निर्माता)। उनका बुबाले घानाका क्रान्तिकारी र पहिलो प्रधानमन्त्री क्वामे एनक्रुमाहको नाममा उनको मध्य नाम क्वामे राखेका थिए। जोहरान आफ्नो परिवारसँग पाँच वर्षको उमेरमा दक्षिण अफ्रिकाको केप टाउनमा सरे। उनले सेन्ट जर्जको व्याकरण विद्यालयमा पढेका थिए, जबकि उनका बुबाले केप टाउन विश्वविद्यालयमा काम गरेका थिए। उनी सात वर्षको हुँदा परिवार न्यूयोर्क शहरमा सरे। उनले बैंक स्ट्रीट स्कूल फर चिल्ड्रेन र त्यसपछि ब्रोंक्स हाई स्कूल अफ साइन्सबाट स्नातक गरे। जोहारनले माइनको बोडोइन कलेजमा अध्ययन गरे, जहाँ उनले प्यालेस्टाइनमा न्यायका लागि विद्यार्थीको अध्यायको सह-स्थापना गरे। 2014 मा उनले अफ्रिकी अध्ययन मा स्नातक डिग्री संग स्नातक गरे। राजनीतिमा प्रवेश गर्नु अघि, जोहरान ममदानीले ऋण पूर्वनिर्धारित रोकथाम र आवास सल्लाहकारको रूपमा काम गरिन्, जहाँ उनले क्वीन्सका कम आय भएका घरधनीहरूलाई बेदखल गर्न र उनीहरूको घरमा बस्न मद्दत गरे। उनले यही अनुभवले आफूलाई आवास र किफायती संकटलाई सम्बोधन गर्न कार्यालयमा दौडिन प्रेरित गरेको बताए ।

एक समयका कमजोर प्रतिस्पर्धी रहेका उनको उदय निकै तीव्र गतिमा भयो। आकर्षक सामाजिक सञ्जाल उपस्थिति र व्यापक सञ्चारमाध्यमको ध्यान खिच्ने गरी गरिएको ग्रासरुट अभियानले हजारौँ नयाँ मतदाता, जसमा धेरै युवा र अश्वेत समुदायका मानिस थिए, लाई प्रेरित गर्‍यो। ममदानीले अनलाइनमार्फत प्रगतिशील राजनीति गर्नेहरूका लागि नयाँ खाका तयार पारेका छन्। उनका सरल भिडियोहरूले न्युयोर्कको आशावादी र स्नेहपूर्ण दृष्टिकोण प्रस्तुत गरे, जुन जीवन जति कठिन भएको छ, त्यति कठिन हुनुपर्दैन भन्ने दृढ आधारमा टिकेको छ। ममदानीका सामाजिक सञ्जालमा आएका धेरै सफल सामग्रीमध्ये ‘हलालफ्लेशन’ शब्दावलीको प्रयोग र भाडा स्थिर राख्ने वाचा गरेर कोनी आइल्यान्डको चिसो छालमा हाम फालेको दृश्य समावेश छन्। न्युयोर्क सिटी म्याराथन दौडँदै भाडा दरबारे कवितात्मक शैलीमा कुरा गरेको भिडियो पनि भाइरल बन्यो। उनले गत वर्ष अश्वेत र श्रमजीवी न्युयोर्कवासीहरूसँग ट्रम्पलाई किन मतदान गरे वा मतदान गरेनन् भन्नेबारे अन्तर्वार्ता लिएको भिडियोले विशेषगरी धेरैको मन छोएको थियो।

उनको सटिक सामग्री र मानिसहरूसँग सीधै भेट्ने र अन्तर्क्रिया गर्ने (आलोचकहरूसँग समेत) उनको निरन्तरताले ममदानीलाई पुराना, विवादित र धनी दाताहरूबाट सहयोग पाएका पूर्व गभर्नर एन्ड्रयू कुमो (स्वतन्त्र उम्मेदवार) भन्दा बिल्कुलै फरक रूपमा स्थापित गर्‍यो।

ममदानी र कुमोले देशव्यापी रूपमा लोकप्रियता गुमाउँदै गएको डेमोक्र्याटिक पार्टीका दुई फरक दृष्टिकोणको प्रतिनिधित्व गरे - एउटा अलोकप्रिय र प्रेरणाहीन, र अर्को साँच्चै महत्त्वाकांक्षी र रोमाञ्चक। न्युयोर्कवासीहरूले अब अमेरिकाको लागि कुन दृष्टिकोणमा विश्वास राख्नुपर्छ भन्ने संकेत दिएका छन्। राजनीतिमा प्रवेश गर्नुअघि ममदानीले सामुदायिक संगठक र जग्गा जफत रोकथाम सल्लाहकारको रूपमा काम गरे। नोभेम्बर २०२० मा, उनी न्युयोर्कको ३६ औं जिल्लाको प्रतिनिधित्व गर्दै स्टेट एसेम्ब्लीमा निर्वाचित भए, जहाँ उनी पहिलो दक्षिण एसियाली पुरुष, पहिलो युगान्डली, र केवल तीन मुस्लिममध्ये एक बनेका थिए। यस वर्षको जुन २४ मा डेमोक्र्याटिक मेयर प्राइमरीमा प्रभावशाली जित हासिल गरेपछि उनले बिस्तारै कमला ह्यारिस, गभर्नर क्याथी होचुल, र हाउस अल्पसंख्यक नेता हाकिम जेफ्रीज जस्ता न्युयोर्कका शीर्ष डेमोक्र्याटहरूको समर्थन प्राप्त गरे। भाडा दर स्थिर गर्ने उनको साहसी किफायती एजेन्डाका कारण उनले सानो डलरका वित्तीय दाताहरूलाई समेत आकर्षित गर्दै दोहोरो अङ्कले अग्रता लिए। टिकटक र इन्स्टाग्राममा चलाख, आनन्ददायी, हास्यास्पद तर सधैँ सन्देशमूलक भिडियोहरू पोस्ट गर्दै, उनले हजारौँ उत्साही युवा र पहिलो पटकका मतदाताहरूलाई डेमोक्र्याटिक पार्टीमा आकर्षित गरे। उनी भाडा दर, जीवनको गुणस्तर, बाल हेरचाह, खाद्यान्न जस्ता विषयमा केन्द्रित रहे, र न्युयोर्कका धनीहरूमा कर बढाउने, कर्पोरेट कर बढाउने, र नियन्त्रित अपार्टमेन्टको भाडा स्थिर गर्ने नीतिहरूको वकालत गरे।

उनले सर्वव्यापी बाल हेरचाह, निःशुल्क बस सेवा, सहरको स्वामित्वमा रहेका किराना पसलहरू र ३० डलरको न्यूनतम ज्यालाको प्रस्ताव पनि राखेका छन्। इस्लामोफोबिया र नस्लवादले भरिएको विपक्षी अभियानको सामना गर्दै ममदानीले उर्दु, हिन्दी र स्पेनिश भाषामा, मस्जिदहरूबाट र रात्रिकालीन सिफ्टमा काम गर्नेहरूसँग भेटेर प्रचार गरे। उनको मुस्लिम आस्था, गाजा र प्यालेस्टिनी अधिकारका लागि वकालत, र आप्रवासीहरूको पक्षमा उभिने इच्छाले धेरै मतदाताको मन छोयो। ममदानीका नीतिहरूले उनलाई रिपब्लिकन आक्रमणको लक्ष्य बनाएको छ र डेमोक्र्याटिक प्रतिष्ठानका लागि उनी एक जोखिमपूर्ण सम्भावना बनेका छन्। उनका आलोचकहरू न्युयोर्कको प्रतिस्पर्धात्मकतामा असर पर्ने भन्दै उनका विचारहरूलाई अव्यवहारिक मान्छन्। तर, यी विचारहरूले हजारौँ न्युयोर्कवासीहरूको मनमा स्थान पाएको छ। यसले ममदानीलाई मतदाताहरूलाई नाटकीय रूपमा विस्तार गर्न मद्दत गर्‍यो, विशेषगरी युवा मतदाताहरूलाई जसले असमानता, आकाशिएको मूल्य र डेमोक्र्याटिक केन्द्रवादप्रति असन्तुष्टिको भावना राख्छन्। डोनाल्ड ट्रम्पले राष्ट्रिय गार्ड परिचालन गर्ने र संघीय कोष रोक्ने धम्की दिएको तथा ममदानीमाथि सामाजिक सञ्जालमा लगातार आक्रमण गरिरहेको बेला, यो नयाँ मेयरको निर्वाचनले न्युयोर्क सिटी, डेमोक्र्याटिक पार्टी र समग्र अमेरिकाका लागि ठुलो महत्त्व राख्छ। ९/११ को छायामा हुर्केका ममदानीले अब देशको दोस्रो सबैभन्दा कठिन जिम्मेवारी मानिने यस पदमा पहिलो मुस्लिम र पहिलो दक्षिण एसियाली मेयरको रूपमा नेतृत्व गर्नेछन्। उनको अगाडिको कार्य ठुलो हुन सक्छ, तर परिवर्तनको लागि यो सही समय पनि हो। ममदानी युगान्डाका शिक्षाविद् महमुद ममदानी तथा भारतीय फिल्म निर्माता मीरा नायरका छोरा हुन्। उनी युगान्डाको राजधानी कम्पालामा जन्मिएका हुन् । उनी सात वर्षको हुँदा उनको परिवार न्यूयोर्क पुगेको थियो । ब्रोंक्स विज्ञान स्कुलमा भर्ना भएका उनले पछि गएर बोड्विन कलेजमा अफ्रिकाली अध्ययनमा आफ्नो उच्च शिक्षा पुरा गरे । अध्ययनकै क्रममा उनले आफ्ना साथीहरूसँग मिलेर ‘जस्टिस फर प्यालेस्टाइन’ नामको विद्यार्थी समूह पनि स्थापना गरेका थिए । मम्दानीले आफूलाई जनताको उम्मेदवार तथा कुशल संगठकका रूपमा उभ्याएका छन् । राज्यसभाको रेकर्डमा भएको उनको पृष्ठभूमिमा ‘फिल्म, र्‍याप तथा लेखनमा मस्त जीवनले अर्को मोड लिँदा संगठनको कामले निराशाको सट्टा आशा दिएको छ’, लेखिएको छ । राजनीतिमा आउनु अघि उनी आवास सल्लाहकारको काम गर्थे । जसमा उनको काम क्विन्स क्षेत्रमा निम्न आय भएका मानिसलाई विविध कारण उनीहरू बसेको घरबाट निकालेको अवस्थामा उनीहरूलाई सघाउनु थियो । नले आफ्नो मुस्लिम पहिचान पनि आफ्नो अभियानको हिस्सामा समेटेका थिए । उनी आफ्नो अभियानका दौरान नियमित रूपमा मस्जिद जान्थे । साथै उर्दु भाषामा सहरको कष्टकर जनजीवनबारे भिडियो बनाउने गर्थे । केही समयअघि एउटा र्‍यालीलाई सम्बोधन गर्दै उनले भनेका थिए, ‘हामीलाई थाहा छ अहिले सार्वजनिक स्थानमा आफू मुस्लिम भएको दाबीसाथ उभिनु भनेको आफ्नो सुरक्षामा चुनौती थप्नु हो, तथापि मैले काम गर्नैपर्छ ।’  यस वर्षको सुरुमा, उनले ब्रुकलिनमा बस्ने २७ वर्षीया सिरियाली कलाकार रमा दुवाजीसँग विवाह गरे। रमाको कलाकृतिहरू द न्युयोर्कर', द वासिङ्टन पोस्ट'र भाइस जस्ता प्रकाशनहरूमा चित्रित भइसकेका छन्। उनी एनिमेसन र सिरेमिक्स (माटोका कलाकृति) मा पनि काम गर्छिन्। मो लगायत उनका प्रतिस्पर्धीहरू १ सय १५ बिलियन डलर बजेट भएको तथा नगरपालिका अन्तर्गत तीन लाख भन्दा धेरै काम गर्ने मानिस भएको यस्तो ठुलो सहरका लागि अहिलेसम्म परीक्षण नै नभएको तथा उग्रउम्मेदवारका रूपमा उनको आलोचना हुने गरेको थियो । उनका प्रतिस्पर्धी कुमोलाई पूर्वराष्ट्रपति विल क्लिन्टन लगायत डेमोक्र्याटिक पार्टीका नेताहरूको समर्थन थियो । उनी आफूलाई अनुभवी र सक्षम दाबी गर्दै भन्छन्, ‘मसँग अनुभव, क्षमता, काम कसरी गर्ने भन्ने ज्ञान छ तथा ट्रम्पसँग कसरी व्यवहार गर्ने भन्ने कला पनि छ । म वासिङ्टनसँग कसरी व्यवहार गर्नुपर्छ, प्रान्तको सदनसँग कसरी व्यवहार गर्नु पर्छ भन्ने राम्रोसँग जान्दछु । काममा अनुभव तथा सीपको ठुलो महत्त्व हुन्छ ।’ तर, राजनीतिक राजनीतिज्ञ ट्रिप याङ भने अहिलेको युगमा ‘अनुभव’ निर्णायक नहुने दाबी गर्छन् । याङका अनुसार ममदानीको हार वा जित जे भए पनि उनको अभियानले मतदाताबिच ‘अकल्पनीय’ काम गरेको छ । ‘ममदानी दसौँ हजार स्वयंसेवकहरू तथा लाखौँ सहयोगीहरूबाट सञ्चालित छन् । उनले आफूविरुद्ध फैलाएका सबै भ्रमहरूको खुला संवाद गरेरै जवाफ दिए । नागरिकको मन जिते र बिस्तारै मतै जिते ।