Bitcoin Book Summary in Nepali Language

Imagine एक यस्तो पैसा… जो कुनै बैंक, कुनै सरकार, कुनै authority को control मा छैन।

ए मनी द्याट बिलङ्स अन्ली टु यू।

यो sci-fi जस्तो लाग्ने concept… 2008 मा reality बनेको थियो।

नोभेम्बर १, 2008 को दिन…

एक मिस्टेरियस प्रोग्रामर सातोशी नाकामोटो ले क्रिप्टोग्राफी mailing list मा एक छोटो email लेखे।

Email मा लेखिएको थियो “मैले एउटा न्यु इलेक्ट्रोनिक क्यास सिस्टम बनाएको छु… कमप्लीटली पियर-टु-पियर… बिना ट्रस्टेड थर्ड पार्टी।

यति simple शब्द।

तर यही email ले globally monetary history बदलिदियो।

साथमा, उनले एउटा online research paper को link राखे जसमा Bitcoin को blueprint थियो।

पहिले धेरै digital cash बनाउने attempts भएका थिए तर सबै fail।

Bitcoin मात्र सफल भयो। Why?

Because यसले trust नै eliminate गर्‍यो।

System ले काम गर्छ without trusting anyone.

नेटवर्क मा थाउजन्ड्स अफ कम्प्युटर्स माइनर्स ले ट्रान्जेक्शन्स भेरिफाइ गर्छन्।

इमानदारीसँग verify गर्ने reward?

यसरी Bitcoin system automatic चल्यो कसैको permission नचाहिने, कुनै boss नभएको network।

सुरुमा Bitcoin एक geek-world experiment मात्र थियो।

थोरै programmer हरु mining गर्थे, एक-अर्कालाई Bitcoin पठाउँथे—बस!

तर turning point आयो…

जब Bitcoin को price पहिलोपटक set भयो एक Bitcoin निकाल्न लाग्ने बिजुलीको cost हेरेर।

दैट वाज द मोमेन्ट बिट्कोइन बिकेम “रियल।”

पीपल स्टार्टेड गिभिङ इट भ्याल्यु।

अब Bitcoin केवल digital token रहेन यो market good बन्यो।

एक्स्चेन्जेबल मनि।

7 महिनापछिदेखि Bitcoin लाई medium of exchange को रूपमा use गर्न थालियो।

Slowly…

Users बढे, miners बढे, transaction हरु बढे।

ओनली ८ इयर्स लेटर बिट्कोइन को प्राइस स्काइरकेट भयो।

अब Bitcoin को exchange rate national currencies सँगै टीभी, न्यूजपेपर्स, वेब्साइट्ससबैमा देखिन थाल्यो।

बिट्कोइन अफिसियली एन्टर्ड द रियल वर्ल्ड।

बिट्कोइन इज अ डिस्ट्रिब्युटेड सफ्टवेयर सिस्टम जसले value world को कुनै कुनाबाट अर्को कुनामा,

बिना ट्रस्टेड अथोरिटी, प्रिडिक्टेबल इन्फ्लेशन-फ्री करेंन्सी प्रयोग गरेर send गर्न अनुमति दिन्छ।

Simple मा: Bitcoin ले आधुनिक केन्द्रीय बैंकका कामहरू अटोमेशन + डीसेंट्रलाइजेशन मार्फत

हजारौँ network members बाट secure गर्छ।

कुनै एक व्यक्तिले code change गर्न सक्दैन unless सबैले agree गर्छन्।

यही कारणले Bitcoin पहिलो डिजिटल क्यास र डिजिटल हार्ड मनि बन्यो।

बिट्कोइन न्युए टेक्नोलोजी हो तर solve गर्ने समस्या ancient छ।

Human history भरि सेल्स, पर्ल्स, गोल्ड, गभर्मेन्ट-इस्युड पेपर म सबैलाई “good money” बन्न खोजियो।

तर हरेकले कहिले न कहिले fail गर्‍यो।

Bitcoin ले त्यो पुरानो समस्या “सिक्योर, लङ-टर्म, ओनर-कन्ट्रोल्ड मनि” टेक्नोलोजी बाट सल्भ गर्‍यो।

गुड मनि ले मानव सभ्यतालाई अपलिफ्ट गर्छ।

सेभ, इन्भेस्ट, फ्युचर सोच्न मोटिभेट गर्छ।

ब्याड मनि ले इन्फ्लेशन, करप्सन, इन्स्टेबिलिटी ल्याउँछ।

History ले बिलियन-डॉलर लेसन सिकाएको छ मजबुत मनि = स्टेबल सिभिलाइजेशन

दसैले बिट्कोइन लाई समझ्न इकनोमी + टेक्नोलोजी दुवै बुझ्नुपर्छ।

धेरैले Bitcoin लाई “क्विक मनि स्कीम” भन्छन्।

तर actually Bitcoin पहिलेका भ्याल्यु-स्टोरेज अप्सन्स जस्तै gold भन्दा इफिसियन्ट, बर्डरलेस, प्रोग्रामेबल भर्जन हो।

Digital age ले चाहेको money Bitcoin नै हो भन्ने realization धेरैलाई अझै आएन।

बट हिस्ट्री शोज़ ग्रेट इन्‍भेन्सन्स अल्वेज मिसअन्डरस्टुड एट द बिगिनिङ।

Bitcoin एक trend होइन।

यो एक technological revolution हो जसले पैसाको future redefine गर्छ।

टाइम विल टेल…

कसरी Bitcoin ले global economy परिवर्तन गर्छ।

तर एक कुरा निश्चित छ 

द वर्ल्ड अफ मनि विल नेभर बी द सेम अगेन।

Chaoter -1 - Money

“Money… सभ्यताको life line। टाढा टापुका rice stones बाट लिएर सुनका bars सम्म, human civilization सधैं एउटै question संग संघर्ष गर्दै आएको छ: how do we transfer value across time and space?

र अहिले, एउटा revolutionary technology आएको छ जसले हामीले चिन्ने सबै कुरा challenge गर्छ… Bitcoin।

बट बिफोर अन्डरस्ट्यान्डिङ बिट्कोइन, हामीले पैसा भन्नेको एस्सेन्स बुझ्नै पर्छ।

“इन द बिगिनिङ, थियो बार्टर। साधारण गुड्स को एक्स्चेन्ज—एपल्स फर ब्रेड, फिस फर राइस। सानो कम्युनिटी मा काम गर्थ्यो।”

तर जति human society ठूलो हुँदै गयो, ट्रेड बिकेम कम्प्लेक्स। स्पेसियलाइजेशन सम्भव भयो। मानिसहरूले आफ्नो needs भन्दा बढी production गर्न थाले र hope गरे कि त्यसको बदला अरू चाहिने चीज पाउने।

एन्ड द्याट्स वेयर द प्रॉब्लम इमर्ज्ड… कोइन्सिडेन्स अफ वान्ट्स।

“Imagine, तपाईं जुत्ता साटेर house किन्ने प्रयास गर्दै हुनुहुन्छ। Value match हुँदैन मात्र होइन, maybe homeowner लाई जुत्ता चाहिँदैन।

र के हुन्छ जब तपाईंको goods spoil हुनु थाल्छ before selling? Or तपाईंको trading partner lives far away, अर्को शहर वा देशमा?”

“बार्टर इज सिम्पल, बट यो च्यालेन्जेस सल्भ गर्न असमर्थ छ। ह्युमन सिभिलाइजेशन लाई चाहियो एउट बटर सिस्टम… मिडियम अफ एक्स्चेन्ज।”

एक यस्तो चीज जुन सबैले accept गर्छ, जुन कुनै पनि goods सँग trade गर्न सकिन्छ। यसलाई आज हामी भन्छौं… money।”

“थ्रूआउट हिस्ट्री, धेरै चीजहरूले पैसा जस्तो काम गरेका छन्: गोल्ड, सिल्भर, सॉल्ट, क्याटल, सीसेल्स। बट नट अल मनि इज इक्वल।

टु बिकम मनि, एउट की क्वालिटी चाहिन्छ: सालबिलिटी।”

कति सजिलै sell हुन्छ? कति durable छ? र सबैभन्दा important… कति समयसम्म value maintain गर्न सक्छ?”

“मनि मस्ट प्रिजर्भ भ्याल्यु। फिस, एपल्स, ओर ओरेंजेस आज यूजफुल हुन सक्छ… बट टुमॉरो दे रो्ट। गोल्ड, ऑन द अदर ह्याण्ड… इज ड्युरेबल।”

यसलाई हामी भन्छौं हार्ड मनि—स्कार्स, कोस्ट्ली टु प्रोड्युस, र लङ-टर्म भ्याल्यु राख्ने।

Easy money भनेको छिटो छिटो produce गर्न सकिने, जसले savers को wealth destroy गर्छ।”

“स्टक-टु-फ्लो रेशियो… एक पावरफुल कन्सेप्ट। हाई स्टक / लो न्युअ सप्लाई = हार्ड मनि। लो स्टक / हाई न्युअ सप्लाई = इजी मनि।

Hard money savers लाई reward गर्छ। Easy money उनको wealth घटाउँछ। History ले देखाउँछ जहाँ government धेरै currency print गर्छ, wealth overnight vanish हुन्छ। यसलाई भन्छौं… Easy Money Trap।”

“बट मनि इज नट जस्ट फर सेभिङ। यो इकनॉमिक ग्रोथ को फ्युल पनि हो।”

विदाउट अ रिलायबल मिडियम, कम्प्लेक्स ट्रेड, स्पेसियलाइजेशन, र लङ-टर्म इन्भेस्टमेन्ट सम्भव छैन। इमेजिन बिल्डिङ अ फिशिङ बोट फर इयर्स… पैसा बिना? इम्पोसिबल।

“मनि अलाउज फ्युचर प्लानिङ। क्यापिटल गुड्स, टुल्स, नलेज मा इन्भेस्टमेन्ट गर्न सकिन्छ। स्पेसियलाइजेशन एन्ड इन्‍नोवेशन पोसिबल हुन्छ।”

तर पैसा केवल value preserve गर्न मात्र होइन। यो measure of trade पनि हो। सबै prices एउटै medium मा express हुन्छ, जसले complex economic calculation सम्भव बनाउँछ।”

एनीवेयर इन द वर्ल्ड, प्रिन्सिपल एउटै: मनि मस्ट बी हार्ड टु प्रोड्युस एन्ड वाइडली एक्सेप्टेड। टेक्नोलोजी चेन्जेस डिटरमाइन विच मनि इज बेस्ट। जब सीसेल्स इजी टु हार्वेस्ट भयो, देन गोल्ड ओर पेपर करेंन्सी इमर्ज्ड।

हिस्ट्री वार्न्स: जब सप्लाई इजी हुन्छ, मनि लुजेस भ्याल्यु। स्मार्ट, फ्युचर-ओरियन्टेड पीपल हार्ड मनि चुस गर्छन्। ओभर टाइम, वेल्थ नेचुरली कन्सन्ट्रेट इन देयर ह्यान्ड्स।

इभोल्युशन अफ मनि इज अ स्टोरी अफ ह्युमन इन्‍भेन्सन एन्ड मिस्टेक्स। फ्रॉम बार्टर → गोल्ड → पेपर → डिजिटल सिस्टम्स… ईच एरा ब्रोट न्युअ फॉर्म्स अफ करेंन्सी।

एन्ड टुडे, हामी उस्तै नयाँ एरा मा छौं… डिजिटल रिभोल्युशन।

Bitcoin, पुराना problems solve गर्न born भएको technology, दुनिया कै hardest money हुन सक्छ। But to understand its significance, हामीले history र principles बुझ्नै पर्छ।”

“नेक्स्ट च्याप्टर, हामी ट्राभल गर्नेछौं फ्यासिनेटिङ हिस्ट्री अफ अनयुसुअल अब्जेक्ट्स यूज्ड एस मनि—याप आइल्याण्ड राइस स्टोन्स, अफ्रिकन ग्लास बीड्स, एन्सियेन्ट क्याटल एन्ड सॉल्ट।”

ईच टेल्स अ स्टोरी… अबाउट स्कार्सिटी, भ्याल्यु, एन्ड ह्युमन च्वाइस।

And only by understanding these stories, हामी predict गर्न सक्छौं भविष्यको evolution of money र Bitcoin को role।”

मनि इज नट जस्ट कोइन्स ओर नोट्स। यो ट्रस्ट हो… यो टाइम हो… यो सिभिलाइजेशन को फाउन्डेशन हो।

एन्ड टुडे, द रुल्स अफ मनि आर चेन्जिङ… फोरेभर।

“नेक्स्ट एपिसोड: द स्ट्रेन्ज हिस्ट्री अफ मनि – फ्रॉम राइस स्टोन्स टु गोल्ड”

Chapter 2. Primitive monies. 

“अफ अल हिस्टोरिकल फॉर्म्स अफ मनि आइभ सीन, याप आइल्याण्ड को राइस स्टोन्स बिट्कोइनसँग सबैभन्दा मिल्दोजुल्दो छन्… आजको Federated States of Micronesia।

यी ठूला circular stones ले कसरी पैसा जस्तै काम गर्थे भनेर बुझ्दा हामी Bitcoin को operation पनि बुझ्न सक्छौं।”

“यी rice stones त सानो थिएनन्… केहीको त वजन चार metric ton पनि पुग्थ्यो। Yap मा limestone थिएन, सबै stones Palao र Guam बाट ल्याउनुपर्थ्यो।

Rarity र beauty ले यिनीहरुलाई धेरै desirable बनायो। तर ल्याउन सजिलो थिएन। Hundreds of people, rafts, canoes—सबैले मेहनत गर्नुपर्थ्यो।”

“Yap पुर्‍याएपछि stones move गर्नै पर्दैनथ्यो। Owner ले केवल announce गर्थ्यो: ‘यो stone अब अर्काको ownership मा छ।’

सबैले ownership मान्थे। चोरी असम्भव। Payment public र transparent थियो। यसले centuries सम्म perfect काम गर्यो।”

“Stones को salability across space थियो—island मा कहीँ पनि प्रयोग गर्न सकिन्थ्यो। Salability across scale पनि थियो, fraction मा payment गर्न सकिन्थ्यो।

र सबैभन्दा महत्वपूर्ण, salability across time—new stones acquire गर्न कठिन थियो। Existing supply सधैं flow भन्दा बढी थियो। High stock-to-flow ratio, जसले पैसा reliable बनाउँछ।”

“तर 1871 मा डेविड ओ’कीफ, आयरिश-अमेरिकन कप्तान, आए। शिपरेक्ड, उनले कोकोनट्स एक्सपोर्ट गर्ने योजना बनाए।”

Locals interested भएनन्… उनीहरु happy थिए traditional rice stones सँग। तर O’Keefe le Hong Kong गए, boat, explosives, modern tools ल्याए। नयाँ stones quarry गरेर Yap ल्याए coconuts को payment मा।”

“भिलेजर्स, भिलेज चीफ को लीडरशिप मा, रिफ्यूज्ड हिज स्टोन्स। इजी टु एक्वायर भए। केवल ट्रेडिशनल स्टोन्स मात्र एक्सेप्टेड।”

कन्फ्लिक्ट भयो, र धीरे-धीरे राइस स्टोन्स लस्ट देयर मोनेटरी रोल। आज यी स्टोन्स केवल सेरेमोनियल र कल्चरल पर्पजेस मा छन्।

“यो सिम्बोलिक स्टोरी ले सिकाउँछ: इजी-टु-प्रोड्युस मनि डेस्ट्रोयस भ्याल्यु। हार्ड मनि, हाई स्टक-टु-फ्लो रेशियो, प्रिजर्भ्स वेल्थ। इजी मनि सोसाइटीलाई गरीब बनाउँछ।”

“सिमिलर स्टोरी वेस्ट अफ्रिका मा एग्री बीड्स को। प्रिशियस, स्मल, डिफिकल्ट टु मेक—सेन्चुरीज सम्म पर्फेक्ट मनि।”

सेलाबल अक्रस टाइम—ग्लास मेकिङ रेर र एक्सपेन्सिभ। सेलाबल अक्रस स्केल—चेन, नेकलेसिज, ब्रासलेट्स। सेलाबल अक्रस स्पेस—पोर्टेबल।

तर 16th century मा Europeans mass import गरे। स्लोली, हार्ड मनि बिकेम इजी मनि, भ्याल्यु ड्रप, वेल्थ ट्रान्सफरड टु यूरोपियन्स। बीड्स पछि ‘स्लेव बीड्स’ बन्यो।

“One-time collapse tragic छ, तर छिटो। Slow drain wealth transfer हुन्छ, production कम cost मा गर्नेले benefit पाउँछ। Lesson: government money analysis मा ध्यान दिनुपर्छ।”

“सीसेल्स पनि एन्सियेन्ट मोनेटरी मिडियम। स्कार्स सेल्स हाई स्टक-टु-फ्लो रेशियो, सेलाबल अक्रस टाइम।”

तर ब्रिटिश गोल्ड/सिल्भर इम्पोर्ट पछि, सेल्स लस्ट भ्याल्यु। मोडर्न बोट्स ले सप्लाई इन्क्रिज, स्टक-टु-फ्लो रेशियो घट्यो। बाइ 1661, सेल्स सीज्ड लिगल टेन्डर।

“अदर एन्सियेन्ट मनि: क्याटल—न्युट्रिसियस, पोर्टेबल, सेलाबल अक्रस स्पेस, तर डिभिज़बल कठिन।”

सॉल्ट—लङ-लास्टिङ, डिभिज़बल, इजी टु स्टोर। पेकुनियरी (लाटिन पिकास = क्याटल), सेलरी (सेल = सॉल्ट) हिस्ट्री याद गराउँछ।

“विद टेक्नोलोजी, ह्युमन्स डेभलप्ड मेटल कोइन्स—यूनिफर्म, भ्याल्युबल, स्मल, पोर्टेबल। हाइड्रोकार्बन फ्युल्स प्रोडक्शन बढाए, ओल्ड आर्टिफ्याक्ट मनि इजी टु प्रोड्युस भयो।”

जब currency hardness गयो, holders wealth गुमाए। Society suffer। Yap chiefs ले बुझ्थे: easy money is no money at all।”

“अक्रस हिस्ट्री—राइस स्टोन्स, एग्री बीड्स, सीसेल्स, क्याटल, सॉल्ट—हार्डनेस म्याटर्ड। ओनली हार्ड मनि प्रिजर्भ्स भ्याल्यु र सिभिलाइजेशन फ्लरिश।”

र आज, Bitcoin digital age को hardest money बन्ने threshold मा छ।”

“नेक्स्ट एपिसोड: बिट्कोइन – द हार्डेस्ट मनि इन हिस्ट्री?”