यस्तो छ अहिलेका शिक्षा मन्त्री महावीर पुनको इतिहास
महावीर पुन नेपाल सरकारका शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री हुन साथै नेपाली वैज्ञानिक, शिक्षक, सामाजिक उद्यमी तथा हिमालयका दुर्गम क्षेत्रहरूको विकासित ताररहित प्रविधिको प्रयोगमा आफ्नो व्यापक कार्यका लागि प्रसिद्ध एक कार्यकर्ता हुन् जसलाई नेपाल वायरलेस नेटवर्किङ परियोजना पनि भनिन्छ । उनी नेपालका बहुचर्चित व्यक्तित्व हुन् । उनको कार्यलाई अशोका फाउन्डेसन, रमन म्याग्सेसे फाउन्डेसन, नेब्रास्का विश्वविद्यालय र ग्लोबल आइडियाज बैङ्कले मान्यता दिएको छ । उनी एक मानवतावादी हुन् जसको कामले धेरै युवाहरूलाई आफ्नै देश फर्काउन र यसको विकासको लागि यसको सेवा गर्न प्रेरित गरिरहेको छ ।
नमस्कार साथीहरु आजको यस एपिसोडमा देशलाई प्रविधिद्वारा बदल्ने एक सामान्य मान्छेको असाधारण यात्राको बारेमा डा. महावीर पुनः वैज्ञानिक, समाजसेवी र राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्रका प्रेरक संस्थापक । उनको लक्ष्य सधैँ एउटै भयो नेपाललाई समृद्ध बनाउने । पोखराका गाउँदेखि अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चसम्मको यात्रामा महावीरले देखाएका लगन, त्याग र सरल जीवनले धेरैलाई प्रेरित गरेको छ । उनले अमेरिकाको नेब्रास्का विश्वविद्यालयबाट विज्ञानमा स्नातकोत्तर गरे । तर त्यो पद्दती र मान–पद भन्दा पनि उनको जीवनको अर्को मुखिया भनेको सेवा बन्यो ।
अमेरिकामा पढ्दा उनले शिक्षा र अनुसन्धानमा लाग्ने सपना देखे । तर नेपाल फर्केर गाउँघर घुम्दा, उनले महसूस गरे । सानोतिनो कामले मुलुक समृद्ध हुँदैन । त्यही बोधले जन्म दियो राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्र । यहाँ उनले युवाहरुलाई विचार गर्न, बनाउनु र व्यावसायिक बनाउन प्रेरित गरे ।
उनको मिशन सादा थियो । ग्रामीण क्षेत्रमा इन्टरनेट पु¥याउने, स्थानीय समस्याको लागि स्थानीय समाधान निर्माण गर्ने र प्रतिभालाई खुला मैदान दिनु ।
सन २००१ महावीर पुनको जीवनको स्वार्णिम वर्ष रहन गयो जब ब्रिटिस ब्रोडकास्ट कर्पोरेसन बीबीसीले उनको गाउँगाउँमा इन्टरनेटको पहुँच पु¥याउने महत्त्वाकाङ्क्षी योजनालाई विश्वसमुदायमाझ पेस गरिदिएको थियो । बीबीसीको यस समर्थनबाट युरोप र अमेरिकाबाट विभिन्न सहयोगी दाताहरूले पुनलाई आर्थिक सहयोग गरेका थिए । त्यस सहयोगबाट उनले नाङ्गी र राम्चे आसपासका गाउँहरूमा ताररहित इन्टरनेट सञ्चालन गर्न सफल भएका थिए ।
महावीरले नेपाल वायरलेस सञ्जाल परियोजना मार्फत ग्रामीण भागमा इन्टरनेट पहुँच विस्तार गरेका छन् । ड्रोन, बायोमेडिकल, कृषि, शिक्षा र स्वास्थ्य जस्ता २० भन्दा बढी क्षेत्रमा राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्रले अनुसन्धान र प्रयोग गराइरहेको छ । यस केन्द्रले निःशुल्क अध्ययन र रिसर्चको वातावरण उपलब्ध गराएर नयाँ सोच भएका युवालाई उद्यमी बनाउने काम गरिरहेको छ ।
उनको काम र योगदानले उनलाई थुप्रै सम्मान दिलायो इन्टरनेट हल अफ फेम, समग्र सामाजिक नवीनता पुरस्कार र एशियाली मान्यताप्राप्त रोमन म्यागासेसे अवार्ड । अमेरिकाको नेब्रास्का विश्वविद्यालयले उनलाई मानार्थ डाक्टर उपाधिदेखि सम्मानित गरिसकेको छ । यी सबैले पुष्टि गर्छ । उनका प्रयास केवल स्थानीय छैनन्, विश्वस्तरिय मूल्य पनि छ ।
महावीरको जीवन शैली चकचके होइन साधारण र विनयशील । उनी भन्छनः मेरो कुनै जागिर, व्यवसाय छैन । यहाँका भाइबहिनीको गोठालो बस्ने हो । खाना, पोसाक, फिटनेस— यी सबैमा उनको नजर व्यावहारिक छः खानेकुरा फाइदाजनक भए पुग्छ; पहिरन जहाँ जे मिल्छ त्यही लगाउने; व्यायाम विशेष गरी गर्दिनन् । कामैले शरीरलाई सक्रिय राख्छ ।
उहाँले आफ्नो व्यक्तिगत रहर र फुर्सदको बारेमा खुल्ला कुरा गर्नुभएको छ पुस्तक पढ्ने समय कम भएको, घुमफिर कामको सिलसिलामा मात्र, र मोबाईल साथीसँग प्राप्त उपकरण चलाउने बानी । परिवारसँग उनको सम्बन्ध माया र जिम्मेवारीले भरिएको छ; पत्नी र दुई छोरी पोखरामा बसेको उल्लेखनीय तथ्य हो जसले उनको सामाजिक समर्पण देखाउँछ ।
महावीरका विचार सरल छन् । भुललाई ठुलो नठान र त्यसबाट सिक । उनले जीवनमा गरेका गल्तीलाई अनुभव मान्छन् र भन्छन्, भुलबाट सिक्नुपर्छ । उनि प्रविधि र अनुसन्धानलाई साधनका रूपमा लिन्छन् । लक्ष्य भने स्पष्टः नेपाल समृद्ध बनाउने ।
उनको कार्यक्षेत्रमा माइक्रो हाइड्रोदेखि चौरी पालनसम्म, सरल नयाँ प्राविधिक समाधानले गाउँ–गाउँमा प्रभाव पार्ने प्रयास देखा पर्छ । आविष्कार केन्द्रबाट उनले सिर्जना गरेको वातावरणले युवालाई स्कुलबाट अनुसन्धान क्षेत्रमा लैजाने काम गरेको छ र त्यो नै उनको वास्तविक उपलब्धि हो ।
डा. महावीर पुनको कथा हामीलाई सम्झाउँछ ठूलो नाम, ठूलो उपाधि भन्दा पनि एक इमान्दार निर्णयले देश बदल्न सक्छ । विदेशमा पढेका, तर आफ्नो पाइलामा फर्केर गाउँका समस्याहरू समाधान गर्ने उसैमा उनको महानता छ ।
उनको जीवनले देखाउँछ साधारण जीवनशैली, ठूलो सपना र अडिग कर्मले मात्र समाज परिवर्तन गरिन्छ । यदि तपाईंलाई पनि परिवर्तन चाहिन्छ भने, सानोतिनो विचारलाई अभ्यासमा उतार्नुहोस किनकि एउटा आविष्कारले एउटा गाउँ, एउटा शहर अनि अन्ततः पूरा मुलुक बदल्न सक्छ ।
अब यसमा बुझने प्रयास गरौं के किन महावीर पुन युवाहरूबीच लोकप्रिय छन भनेर बुझन खोज्दा यसका मुख्य कारणहरू यस्ता छनः
१. देशमै फर्किएर सेवा गर्ने आदर्श ः विदेशमा पढाइ सकेर पनि देशमै फर्किएर काम गर्नु अहिले दुर्लभ कुरा हो । महावीर पुनले अमेरिका जस्तो देशमा बस्न सक्ने अवसर छाडेर गाउँ–गाउँमा इन्टरनेट, शिक्षा, अनुसन्धान र नवप्रवर्तनको बीउ रोप्नुभयो । यही कुरा युवालाई “देशमै बसेर केही गर्न सकिन्छ” भन्ने आत्मविश्वास दिन्छ ।
२. प्रविधि र नवप्रवर्तनप्रतिको जोड ः उनी सधैं टेक्नोलोजी, रिसर्च र स्थानीय समस्याको समाधानमा केन्द्रित रहन्छन् । यो आजको पुस्ताको मनसँग मेल खान्छ किनकि युवाहरूको सोच पनि डिजिटल र इनोभेटिभ छ ।
३. “कुरा होइन, काम”को संस्कृति ः महावीर पुनको छवि एउटा ‘डूअर’ (म्यभच) को छ — धेरै कुरा बोल्ने भन्दा पनि काम गरेर देखाउने । उनले ग्रामीण भेगमा इन्टरनेट पु¥याएर, आविष्कार केन्द्र स्थापना गरेर र दर्जनौं नयाँ परियोजना सुरु गरेर प्रमाणित गरेका छन् ।
४. रोल मोडेलको अभावमा एउटा प्रेरक पात्र ः नेपालमा धेरै युवाले आफ्नो भविष्य विदेशमै देख्छन्। महावीर पुन जस्ता पात्रहरूले भने “देशमै बसेर पनि विश्वस्तरीय काम गर्न सकिन्छ” भनेर देखाएका छन् । त्यसैले उनी युवाहरूका लागि ‘रोल मोडेल’ बनेका छन् ।
५. साधारण र पारदर्शी जीवनशैली ः उनको सरल बोली, विनयशीलता, लो–प्रोफाइल जीवन र परिवारप्रतिको नजिकियताले युवालाई ‘सफल भएर पनि माटो नबिर्सिने’ पात्रको झल्को दिन्छ ।
६. युवालाई अवसर दिने प्रवृत्ति ः राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्रमा उनले विद्यार्थी र युवा अभियन्तालाई आफ्नो आइडिया, प्रोजेक्ट र स्टार्टअप विकास गर्ने प्लेटफर्म दिएका छन् । यसले “तिनीहरूले हाम्रो जस्तो युवालाई बुझेका छन” भन्ने भावनात्मक नाता बनाउँछ ।
७. देशभक्ति र व्यावहारिकता ः उनी देशलाई भावनाले मात्र होइन, व्यावहारिक समाधानका माध्यमबाट अघि बढाउन चाहन्छन् । यही मिश्रण आजका प्राज्ञिक र प्रगतिशील युवाले खोजिरहेका छन् ।
डा. महावीर पुन वैज्ञानिक मात्र होइन, समाजका एक निर्मम कामदार; जसले सपना देखे, निर्णय गरे र देशको भविष्यलाई नयाँ दिशा दिए । यदि तपाईंले यो कथा मनपराउनुभएको छ भने लाइक, शेयर र सब्सक्राइब गर्नुहोला । अर्को एपिसोडमा भेटौला । धन्यवाद ।
Comments
Post a Comment